Park Cytadela
- Fort Winiary


Park Cytadela to rozległy teren zielony o powierzchni ok. 100 ha, położony w północnej części Poznania, w dzielnicy Stare Miasto, ograniczony ulicami Szelągowską, Za Cytadelą (Winogrady) oraz Armii Poznań. W okresie średniowiecza na terenach wzgórz obecnie zajmowanych przez park, znajdowały się winnice książęce, od których pochodzi ich nazwa Wzgórza Winiarskie. W pobliżu terenu obecnego parku istniały dwie wsie Winiary.

Na wzgórze to, jako potencjalnie odpowiednie miejsce na twierdzę wskazał już Napoleon, ale to nie on tylko Niemcy przekształcili swoje plany w rzeczywistość, którzy na początku XIX wieku wysiedlili mieszkańców obu miejscowości, a obszar Wzgórza Winiary zamienili w twierdzę wojskową, znaną obecnie pod nazwą Fort Winiary. Budowa tej twierdzy wraz z jej rozbudową i przeróbkami trwała od 1828 aż do 1872, sama zaś twierdza służyła armii aż do zakończenia II wojny światowej w 1945. W związku z postępem i zmianami techniki wojskowej Cytadela dość szybko straciła znaczenie, dla którego została pierwotnie stworzona. Jednak długo jeszcze służyła w innych celach, m.in. jako magazyny wojskowe oraz jako więzienie.

Dopiero pod koniec II wojny światowej, po raz pierwszy w swojej historii, została użyta zgodnie z pierwotnie planowanym przeznaczeniem - jako twierdza obronna broniona przez prawie miesiąc przez niemiecką załogę przed przejęciem jej przez wojska polsko-radzieckie. Bombardowania dokonywane w tym czasie obróciły Cytadelę w gruzy.

Najpoważniejsze uszkodzenia budowli nastąpiły jednak po wojnie, kiedy to zostały systematycznie rozbierane w celu pozyskania cegieł do odbudowy zniszczonego Poznania.

W 1962 rozpoczęto tworzenie Parku Pomnika Przyjaźni i Braterstwa Broni Polsko-Radzieckiej na podstawie projektu wykonanego przez mgr inż. B.Lisiaka. W 1992 została zmieniona jego nazwa na obecną - Park Cytadela.

Cytadela w 1966 roku została wpisana do rejestru zabytków miasta Poznania pod numerem A006 dla upamiętnienia roli jaką odegrała w historii miasta.


Na terenie parku zlokalizowane są dwa obiekty muzealne: Muzeum Uzbrojenia oraz Muzeum Armii Poznań. Można tam znaleźć też tor saneczkowy, kilka roślinnych ogrodów tematycznych, pozostałości teatru letniego oraz kilkadziesiąt rzeźb, umiejscowionych na terenie całego parku.


Brytyjski Cmentarz Garnizonowy

Park jest nierozerwalnie połączony z przylegającymi od południa cmentarzami. Cytadela to jeden z największych cmentarzy wojskowych w Wielkopolsce. Od zachodu położone są kolejno:
  • Cmentarz Garnizonowy - z mogiłami m.in. weteranów powstania styczniowego,
  • d.cmentarz parafii św. Wojciecha - z mogiłami m.in. powstańców wielkopolskich,
  • Cmentarz Bohaterów Radzieckich - z mogiłami 5829 żołnierzy radzieckich poległych w czasie wyzwolenia miasta Poznania w 1945r.,
  • Cmentarz Bohaterów Polskich - z mogiłami tzw. cytadelowców, cywilnych mieszkańców Poznania, biorących udział w walkach o Cytadelę,
  • Brytyjski Cmentarz Garnizonowy - z mogiłami żołnierzy brytyjskich poległych w czasie I i II wojny światowej,
  • d.cmentarz prawosławny - na którym chowano zmarłych tego wyznania w latach 1920-40.


Park Cytadela jest administrowany przez Zarząd Zieleni Miejskiej w Poznaniu.