Park Cytadela
- Fort Winiary
Flora i fauna Cytadeli

Miasto Poznań posiada charakterystyczny pierścieniowo-klinowy system zieleni.
Park Cytadela znajduje się w miejscu, gdzie schodzą się cztery poznańskie kliny zieleni, z którymi łączy się pośrednio lub bezpośrednio: golęcińskim (zachodnim), cybińskim (wschodnim), dębińskim (południowym) i naramowickim (północnym).

Kliny północny (naramowicki) i południowy (dębiński) biegną wzdłuż doliny rzeki Warty. Klin południowy, przerwany na moment w okolicach Lubonia, łączy się z Wielkopolskim Parkiem Narodowym. Z kolei klin północny obejmuje swoim zasięgiem rezerwaty Morasko i Żurawiniec. Klin cybiński (wschodni), obejmujący obszar rzeki Cybiny, jest największy pod względem powierzchni. Klin golęciński (zachodni) rozciąga się wzdłuż rzeki Bogdanki.

Prócz klinów w Poznaniu istnieją pierścienie zieleni: najmniejszy wewnętrzny (w formie łuku) powstał na miejscu średniowiecznych murów obronnych miasta i nie ma charakteru ciągłego. Kolejny, to tzw. Pierścień (Ring) Stübbena, stworzony na obszarze dawnych pruskich fortyfikacji. Trzeci największy pierścień leży na terenie byłych fortów okołomiejskich.

Istniejąca zieleń wraz z uwarunkowaniami terenu, w tym cieków wodnych, została wykorzystana w projekcie systemu zieleni dla Poznania, opracowanym przez prof. Władysława Czarneckiego w latach 30-tych XX wieku.

Cytadela, połączona nie tylko z klinami, ale także ze środkowym pierścieniem zieleni, stała się łącznikiem pomiędzy wszystkimi elementami systemu zieleni miasta Poznania.


Teren parku Cytadela jest obszarem o szczególnych walorach przyrodniczych. Na terenie parku dominują zadrzewienia z gatunkami występującymi w zbiorowiskach żyznych lasów liściastych. Dendroflora parku obejmuje 167 taksonów drzew i krzewów, w tym 109 drzew, 54 krzewów i 4 roślin pnących. Łącznie na całym obszarze parku rośnie ok. 23 tys. drzew.
Równie bogata jest fauna tego obszaru, obejmująca miedzy innymi gatunki znajdujące się pod prawną ochroną: 2 gatunki gadów, 4 gatunki płazów, 12 gatunków ptaków i 13 gatunków ssaków.


Najczęściej występujące gatunki drzew na terenie parku Cytadela (w %)
Nazwa łacińska Nazwa polska Udział %
Acer platanoides Klon zwyczajny 25%
Robinia pseudoacacia Robinia akacjowa 23%
Acer pseudoplatanus Klon jawor 4.2-5.3%
Acer campestre Klon polny 4.2-5.3%
Tilia cordata Lipa drobnolistna 4.2-5.3%


Najczęściej występujące gatunki krzewów na terenie parku Cytadela (w %)
Nazwa łacińska Nazwa polska
Syringa vulgaris Lilak pospolity
Taxus baccata Cis pospolity
Symphoricarpos albus Śnieguliczka biała
Juniperus ×pfitzeriana Jałowiec Pfitzeriana
Juniperus sabina Jałowiec sabiński
Hedera helix Bluszcz pospolity
Philadelphus sp. Jaśminowiec


Na terenie parku znajduje się jeden pomnik przyrody – dąb szypułkowy (Quercus robur) zlokalizowany przy skrzyżowaniu ulic Armii Poznań i Za Cytadelą. Został on nazwany dębem generała Czujkowa, upamiętniając tym jego zasługi w czasie walk o wyzwolenie Poznania w 1945 roku.


Obszar poznańskich fortów, w skład których wchodzi Fort Winiary znajdujący się na terenie Parku Cytadela (wraz z bunkrami na Sołaczu, na al. Wojska Polskiego i na ul. Mazowieckiej) jest obszarem chronionym w ramach sieci Natura 2000 jako specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa). Kod tego obszaru to PLH300005.
Natura 2000 jest to program sieci obszarów objętych ochroną przyrody na terytorium Unii Europejskiej. Celem tego programu jest zachowanie określonych typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków, uważanych za cenne i zagrożone w skali całej Europy.

Podstawą programu Natura 2000 są dwie unijne dyrektywy:
  • dyrektywa ptasia, przyjęta w 1979 roku a następnie zastąpiona dyrektywą z 2009 roku,
  • dyrektywa siedliskowa (habitatowa) z 1992 roku.
Cała sieć Natura 2000 obejmuje obszary chronione stanowiące ok. 18% powierzchni krajów Unii Europejskiej.


Budowle fortyfikacji znajdujące się na terenie Cytadeli są miejscami zimowania nietoperzy, wśród których znajdują się gatunki pod ochroną. Nietoperze te znajdują się od lat w centrum zainteresowania członków Towarzystwa Ochrony Przyrody „Salamandra”, aktywnie działających na rzecz ochrony tych zwierząt.





Literatura:
Katalog obszarów chronionych: http://obszary.natura2000.org.pl/
http://natura2000.eea.europa.eu/
Wronska-Pilarek D., Malinski T., 2008. Dendroflora of the Citadel Park in Poznan. Acta Sci. Pol., Silv. Colendar. Rat. Ind. Lignar. 7(2), 59-70.