Park Cytadela
- Fort Winiary
Fort Winiary

Fort Winiary jest częścią większego kompleksu umocnień miasta Poznania typu poligonalnego, jakie powstało w XIX wieku. Ta część umocnień fortyfikacyjnych wokół miasta Poznania, do której należał Fort Winiary, straciła na znaczeniu po wybudowaniu w latach siedemdziesiątych XIX wieku nowego szerszego pierścienia fortów.

Twierdza została wybudowana z inicjatywy gen. Karla von Grolmana na podstawie projektów przygotowanych przez Johanna Leopolda Ludwiga Brese.
Główne elementy Fortu Winiary:








Rawelin (z łac. ravelere – oddzielać)

Budowla fortyfikacyjna na planie trójkąta, przed linią obronną twierdzy, wznoszona dla obrony innych elementów fortu, odkryta z tyłu. Zwykle osłonięta fosą.

W Forcie Winiary były cztery raweliny, z czego obecnie najlepiej zachowany jest Rawelin I. Z kolei pozostałość Rawelinu II to zaledwie wąski murek przy sadzawce w Rosarium (zbudowanym właśnie na terenie dawnego rawelinu).

Pozostałość Rawelinu IV jest częścią Amfiteatru.
Rawelin I
Rawelin II
Rawelin III
Rawelin IV






Reduta

Budowla fortyfikacyjna, samodzielna, zbudowana na planie koła, kwadratu lub wieloboku. Służyła do prowadzenia samodzielnej obrony. Umieszczana była przed linią obronną, zwykle otaczana fosą lub wałem ziemnym.

Fort Winiary posiadał cztery reduty, po dwie z każdej strony śródszańca. Obecnie najlepiej zachowane są te znajdujące się po zachodniej stronie, czyli Reduta I i Reduta II, choć też w szczątkowej formie.

Nazwa tej budowli pochodzi z łacińskiego przymiotnika "reductus", oznaczający "wycofany, odległy".
Reduta I
Reduta II






Bastion (z fr. bastillon - forteca, wieża)

Główny element fortyfikacji, budowany na załamaniach obwałowania twierdzy (czyli na wysuniętych narożnikach).

W Forcie Winiary zbudowane zostały trzy bastiony. W 1856 roku ich nazwy zostały odpowiednio zmienione:

Bastion I - Bastion Johann
Bastion II - Bastion Leopold
Bastion III - Bastion Ludwig

w celu upamiętnienia głównego architekta twierdzy Johanna Leopolda Ludwiga Brese.
Bastion I
Bastion II
Bastion III






Estakada (z fr. estacade)

Budowla mostowa tworząca ciąg komunikacyjny nad terenem zabudowanym lub obniżeniem terenu.

Fort Winiary posiadał dwie estakady, prowadzące do fortów osłaniających jazy na rzekach Warta (wschodnia) oraz Wierzbak (zachodnia).
Wschodnia Estakada
Zachodnia Estakada






Redita (fr. réduit, niem. das Kernwerk)

Centralna budowla fortyfikacji na bazie koła lub wieloboku, tworząca ośrodek obrony (śródszaniec) fortu lub bastionu.

Obecnie dość trudno odszukać tą część Fortu Winiary, większość budowli została rozebrana w latach powojennych, a cegły z jej murów znajdują się obecnie w murach wielu budynków Poznania i Warszawy. Na terenie dawnego śródszańca znajduje się obecnie Łąka sportowa. Pozostałości budowli fortecznej można odszukać w podstawie pomnika Saperów i resztki głównego wejścia w bezpośrednim pobliżu tego pomnika.
Kernwerk
Wejście główne






Prochownie

Na terenie Fortu Winiary znajdowały się dwie prochownie, zbudowane w 1838 i następnie kilkukrotnie przebudowywane (Kriegs-Pulver-Magazin No 1 oraz Kriegs-Pulver-Magazin No 2), gdzie w odpowiednich warunkach były trzymane zapasy prochu.

Istotna była właściwa wentylacja takiego miejsca, aby przechowywany proch był odpowiedniej wilgotności, jak i środki zabezpieczające przed przypadkowym wybuchem (należy pamietać, że forty wraz z magazynami prochu powstawały w czasach, kiedy oświetleniem były m.in. lampy naftowe lub inne urządzenia z otwartym ogniem).
Prochownia koło Raw.I
Prochownia koło Raw.IV






Schrony

Schron amunicyjny (Spezial-Kriegs-Laboratorium) obecnie jest siedzibą Muzeum Uzbrojenia. Schron sanitarny nie jest dostępny do zwiedzania.
Schron amunicyjny
Schron sanitarny






Brama polna (północna)

Jedyna brama kumunikacyjna w północnej części Fortu Winairy, umiejscowiona koło Bastionu II. W okresie międzywojennym przebiegała przez nią linia kolejki wąskotorowej do poligonu na Biedrusku.

Obok bramy znajduje się przeciwskarpa czyli mur zewnętrzny fosy.
Brama polna
Przeciwskarpa






Z fortyfikacjami łaczą się również takie pojęcia jak:
  • kurtyna - prosty odcinek wału ziemnego, łączy poszczególne bastiony ze sobą,
  • kazamat – schron w twierdzy bastionowej lub w forcie,
  • fosa - rów otaczający umocnienia (Fort Winiary był cały otoczony suchą fosą),
  • kaponiera – budowla fortyfikacyjna, służąca do prowadzenia ostrzału w różnych kierunkach.

W Poznaniu znajduje się Rondo Kaponiera, ważny węzeł komunikacyjny miasta. Nazwa pochodzi od dawnych umocnień fortyfikacyjnych wewnętrznego pierścienia umocnień wokól miasta Poznania, przy których zostało wybudowane to skrzyżowanie.